Fremskrittspartiet, Høgre og friskular
Sakset fra Dagen
2004
Fremskrittspartiet (Frp) og Høgre (H) har stått fram som ivrige talsmenn for friskular, og særleg for frittståande skular slik den nye friskulova legg opp til. Nokre gonger har det verka som at friskulefolket har fått betre allierte i desse partia enn i Kristelig Folkeparti (KrF), særleg når det gjeld økonomi. Likevel er vi i det siste komne i tvil om H og Frp er ekte friskulevener, eller om deira tenking om friskular byggjer på prinsipp som til sist vert problematiske i høve til foreldreretten. Det som i det siste har aktualisert dette, er nokre av Frp sin merknader i Kyrkje-, utdannings- og forskningskomiteen si innstilling til ny friskulelov. Her angrip partiet eigaren sin suverene styringsrett over skulane.
Tanken bak ny friskulelov er i all hovudsak positiv. Framlegget er dessutan styrka gjennom komitehandsaminga i Stortinget. Det er viktig at den nye lova gjev rett til godkjenning og statsstøtte når skulen oppfyller krava i lova.
Høgre har vist svikt i tenkinga om friskular som livsynsmessige, religiøse eller pedagogiske alternativ til den offentlege skulen. Det kjem tydeleg til uttrykk ved måten det Høgre-leia Utdanningsdepartementet vurderer søknader om godkjenning av nye friskular på. Læreplanar som tilsvarar planar som eksisterande skular underviser etter, vert ikkje godkjende.
Konkret vil det seia at læreplanen som Danielsen Ungdomsskole i Bergen og planar som Det Evangelisk Lutherske Kyrkjesamfunn brukar , nokså sikkert ikkje ville vorte godkjende i dag, fordi dei avvik for mykje i høve til L97. Tidlegare har det nett vore eit poeng å visa at dei avvik frå den offentlege skulen, fordi berre då har dei eksistensrett etter privatskulelova.
Dette er svært fundamentalt i prinsipiell friskuletenking, særleg for kristne skular. Det synest ikkje som departementet er i stand til å gjera greie for den praksisen dei fører.
Kanskje det aller mest fundamentale i friskuletenkinga gjeld styringsretten. Det er heilt avgjerande at den ligg hjå eigaren - og berre der. Det vil ikkje seia at tilsette, foreldre og elevar skal setjast heilt på sidelina. Kva innverknad desse gruppene skal ha, er det eigaren som skal avgjera. Det lengste styresmakta kan gå i lovgjevinga, er å gje dei rett til å møta i styret utan røysterett.
Mange, ikkje minst politikarar, tenkjer lett at berre eigaren har hand om oppnemninga av fleirtalet av styremedlemmane, har dei styringa og då er det greit. Problemet er at dersom staten tiltek seg retten til å fastsetja eit mindretal av styrerepresentantane utanom eigaren, kan staten like gjerne ta seg retten til å fastsetja eit fleirtal.
Poenget er at staten ikkje skal ha noko med styresamansetjinga å gjera i det heile. Det er eigaren si sak. Dette prinsippet er det særleg friskulekjempene Kjell Bondevik og Hans Bovim som har kjempa gjennom her i landet. Det er ein arv som vi ikkje må skusla bort, og som i alle fall KrF må syta for vert ført vidare.
I framlegget til ny friskulelov er prinsippet for styresamansetjinga frå noverande lov ført vidare, og med det har eigaren hand om alle styreplassane med røysterett. Til vår store undring les vi i komitéinnstillinga at Frp (og Jan Simonsen) går inn for at foreldre, elevar og tilsette kvar skal ha to representantar i styret, på line med dei eigaroppnemnde. For oss ser det ut som at det er ei brukar- og kundetenking som ligg til grunn for dette forslaget.
I eit lesarinnlegg i Dagen 21/5 er endatil Jon Lilletun uklar på dette punktet. I Dagen har representantar både for H, KrF og Frp uttalt seg urovekkande med tanke på eigaren sin suverene styringsrett, særleg når det gjeld frie høgskular.
Det er eigaren som representerer foreldreretten og åndsfridomen ved opprettinga av friskular. Bestemte foreldregrupper, eventuelt saman med tilsette og elvar, skal ikkje kunna koma inn og før skulen i ei anna lei enn eigaren vil. Her trengst det ei prinsipiell og ideologisk opprydding.
Oppdatert: 19.05.2008 21:42
av Øystein Hjelset